Sandałowiec – cenny skarb, który pachnie przez dekady

Niewiele surowców zdołało utrzymać status luksusowego towaru przez ponad trzy tysiące lat. Sandalwood (album Santalum) jest jednym z nich. Pochodzi z białego sandałowca – powoli rosnącego, półpasożytniczego drzewa z Azji Południowej – i jest jednym z najdroższych gatunków drewna na świecie. Jej niepowtarzalny, słodko drewniany, ciepły i orientalny zapach rozchodzi się z każdego elementu i nie znika nawet po dekadach. Jest wykorzystywana w aromaterapii, do palenia, jako baza dla kadzideł i kadzideł, a także w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej.

%%obraz%%

Sandałowiec jest jednym z antyoksydantów i wspiera naturalne mechanizmy obronne organizmu. Przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu oddechowego, ma pozytywny wpływ na serce, nerki i drogi moczowe. Przyczynia się do oczyszczania krwi i prawidłowej funkcji trawiennej. Ma przyjemny efekt chłodzący i można go próbować, by utrzymać zdrową skórę. Wpływa także na układ nerwowy i pomaga utrzymać równowagę emocjonalną.

Biały sandałowiec nie może być mylony z zwykłymi drzewami – rośnie niezwykle powoli, a dopiero po 30–40 latach jego serży osiąga pełną aromatyczną dojrzałość. Jest półpasożytem: część składników odżywczych czerpie z systemów korzeniowych pobliskich drzew, podobnie jak jemioła. Efektem jest drewno o wyjątkowej gęstości, złocistożółtym kolorze i zawierające cenny olej sandałowca (santalol), który odpowiada za ten charakterystyczny aromat i większość jego właściwości.

Trzy tysiące lat w centrum duchowości i nauki

Sandałowiec towarzyszy ludzkości od co najmniej trzech tysięcy lat, a w hinduizmie, buddyzmie i islamie jest częścią rytuałów religijnych, medytacji i ceremonii pogrzebowych. Stare indyjskie teksty ajurwedy opisują ją jako środek na gorączkę, stany zapalne, problemy skórne i niepokój umysłowy. Egipskie mumie były balsamowane mieszaninami zawierającymi olej sandałowca. W średniowiecznej medycynie arabskiej służył jako tonik dla serca i nerek. Medycyna chińska stosowała go w leczeniu problemów żołądkowych i chorób skóry. Obecnie sandałowiec jest badany przez współczesnych farmakologów – a wyniki są niezwykłe.

Co mówi nauka

Głównym składnikiem aktywnym w sandałowcu – alfa-sandałowcu – jest seskwiterpen o udowodnionych właściwościach przeciwzapalnych, antyoksydacyjnych i przeciwbakteryjnych. Badania wykazały, że komórki skóry zawierają receptory węchowe, które reagują specyficznie na sandałowiec, a ich aktywacja sprzyja proliferacji i gojeniu keratinocytów. W obszarze układu nerwowego badania na modelach zwierzęcych wykazały, że wdychanie alfa-santalolu skraca czas czuwania i wydłuża głęboką fazę snu (NREM), podczas gdy substancja ta działa poprzez wchłanianie do krwi przez błony śluzowe dróg oddechowych. Niemiecka Komisja E zatwierdziła olej sandałowy jako środek wspomagający w leczeniu infekcji dolnych dróg moczowych.

Jak używać sandałowca

Sandałowiec jest niezwykle wszechstronny. Najczęściej spotykanym i najprzystępniejszym sposobem jego stosowania jest aromaterapia – drewno można spalać bezpośrednio lub służyć jako podstawa do przygotowania kadzideł i kadzideł. Zapach rozwija się powoli, jakby się obudził: na początku ledwo zauważalny, ale po chwili pełny, ciepły i utrzymujący się przez wiele godzin. To właśnie ta cecha sprawia, że jest niezastąpiona w medytacji i relaksacji. Do palenia wystarczy zapalić małe kawałki bezpośrednio lub na rozżarzonych węglach.

W tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej leczniczy wywar ma ulubione miejsce: około 250 mg rozdrobnionego sandałowca gotuje się w dwóch szklankach wody, aż płyn zostanie zredukowany do jednej czwartej. Gotowy wywar dzieli się na dwie dawki i pije w ciągu dnia.

Olej sandałowca lub drobno zmielone drewno można również stosować w kosmetykach domowych – dodaje się je do masek do twarzy, naturalnych kremów lub składników do kąpieli ze względu na ich kojące, antyoksydacyjne i nawilżające działanie na skórę.

• Biały sandałowiec jest zagrożony przez nadmierne wycinki w Indiach i Azji Południowo-Wschodniej. Obecnie zrównoważona uprawa plantacyjna rozwija się głównie w Australii.
• Zapach sandałowca to tzw. nuta bazowa – nie zanika szybko jak cytrusowe, lecz utrzymuje się i dojrzewa. W związku z tym olej sandałowca staje się nawet silniejszy z biegiem lat.

Sandałowiec jest jednym z nielicznych surowców, których cena i prestiż nie zmieniły się od tysięcy lat. Niezależnie od tego, czy włożysz ją do kadzielnicy, dodasz do wywaru, czy po prostu zostawisz ją w pokoju – sprawi, że poczujesz, że sięgnąłeś po coś, co przekracza czas.

Substancje czynne

Sandałowiec zawiera 2-6% olejków eterycznych, których głównymi składnikami są alfa-sandałowiec (około 46-60%) oraz beta-sandałowiec (około 20-25%) – seskwiterpenowe alkohole odpowiedzialne za charakterystyczny aromat i biologiczne efekty. Obecne są także beta-santalene, alfa-terpineol, santalen i inne seskwiterpeny. Alfa-sandałowiec ma udowodnione właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwbakteryjne i jest przedmiotem badań naukowych.

Występowanie

Biały sandałowiec (album Santalum) pochodzi z tropikalnych regionów Azji Południowej, zwłaszcza z południowych Indii (historycznie najważniejszym obszarem był indyjski stan Karnataka, z Mysore jako głównym centrum), wschodniej Indonezji i północnej Australii. Obecnie uprawia się go także na plantacjach w Afryce, Ameryce Środkowej i na Pacyfiku. Drzewo jest półpasożytnicze – czerpie część składników odżywczych z korzeni otaczających drzew. Rośnie bardzo powoli; Pełna aromatyczna dojrzałość drewna drzewnego osiąga dopiero po 30-40 latach. Z powodu nadmiernego podminowania i przemytu, jest wpisany na listę gatunków zagrożonych (IUCN) w Indiach i Azji Południowo-Wschodniej. Zrównoważona produkcja plantacyjna rozwija się obecnie głównie w Australii.

Nazwy ludowe

Sandałowiec, sandałowiec, biały sandał, chandan, sandał indyjski