Poznajcie: mąkę z widłaka, czyli zarodniki widłaka widłowego

W naszej przyrodzie plavuň widłowy jest rośliną chronioną przez państwo, ponieważ znajduje się na tzw. Czerwonej liście gatunków zagrożonych. Uwagę przyciągają przede wszystkim jego zarodniki, które zawierają szereg interesujących substancji, na które warto zwrócić uwagę.

Czy znacie naturalny środek na zaparcia?

Płazunka widłowa (łac. Lycopodium clavatum), należąca do rodziny płazunowatych, jest pełzającą rośliną mchowatą. Charakteryzuje się charakterystycznie widłowo rozgałęzioną łodygą, z której obficie wyrastają wysokie pędy boczne, które są wyprostowane i mogą osiągać nawet 30 centymetrów wysokości. Same liście, o intensywnie zielonym kolorze, są igiełkowate, z ząbkowanymi brzegami i ułożone naprzemiennie. Od lata do początku jesieni na końcach pędów dojrzewają kłosy zarodnikowe. Są one przytwierdzone do podłoża i zawierają drobne zarodniki w kolorze żółtym, które następnie są roznoszone przez wiatr. Nawiasem mówiąc, zarodniki te ze względu na swój charakter są w języku potocznym określane malowniczymi nazwami, jak na przykład „zasejpátko” i „żółty puder”.

Najlepiej rośnie na glebach kwaśnych

Lycopodium clavatum / Widłak zarodniki goździsty

W naszym środowisku strzępka widłowa występuje przede wszystkim w obszarach górskich i na pagórkowatych terenach, natomiast na nisko położonych obszarach spotyka się ją jedynie sporadycznie. Najlepiej rozwija się w nasłonecznionych drzewostanach iglastych, a także mieszanych, ponadto rośnie na skrajach lasów, na polanach, łąkach, pastwiskach, a także na wrzosowiskach. Jej występowanie ma na ogół charakter raczej rozproszony, nie tworzy ona przy tym ciągłych skupisk.

W Europie występuje niemal wszędzie, z wyjątkiem najcieplejszych regionów Morza Śródziemnego oraz obszarów stepowych. Rośnie przede wszystkim na półkuli północnej – oprócz kontynentu europejskiego występuje w Azji i Ameryce Północnej, ale miejscami można ją spotkać również w południowych regionach Afryki i w Ameryce Południowej.

Czym interesujące są zarodniki widłaka?

Z farmaceutycznego punktu widzenia uwagę przyciągają przede wszystkim zarodniki, czyli spory widłaka. Są one bardzo drobne, mają żółtawy odcień i na pierwszy rzut oka mogą przypominać puder dla dzieci. W dotyku proszek z plavuni jest jednak tłusty, nie ma żadnego specyficznego smaku, zapachu ani aromatu. Zarodniki zawierają przede wszystkim oleje (podaje się, że nawet do 50%), żywicę, sporonin, polimerowy terpen, a także śladowe ilości alkaloidów.

Płasznica widłowa może przyczyniać się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania pęcherza moczowego i dolnych dróg moczowych, a także całego układu moczowego. Mogłyby ją wypróbować również kobiety cierpiące na zespół napięcia przedmiesiączkowego lub bolesne miesiączki. Podaje się bowiem, że roślina ta ma pozytywny wpływ na utrzymanie dobrego samopoczucia przed miesiączką i w jej trakcie.

Inne możliwości zastosowania

Zarodniki tej rośliny znajdują zastosowanie również w wielu innych dziedzinach. Najciekawszym faktem jest chyba to, że właśnie proszek z plavuňu znalazł swoje miejsce w historii pirotechniki. Ludzie odkryli bowiem, że w kontakcie z ogniem bardzo szybko się zapala, a zjawisko to towarzyszy iskrzeniu. Dlatego można go wykorzystywać do tworzenia różnych pokazów ognia lub na przykład efektów teatralnych. Do dziś jest on dość powszechnym składnikiem fajerwerków, nadając iskrom czerwone odcienie.

Zarodniki strzępki były również wykorzystywane w odlewnictwie lub w farmacji do powlekania tabletek. Można je nawet spotkać w kryminalistyce, gdzie stanowią składnik specjalnego proszku służącego do pobierania odcisków palców. I wreszcie nie możemy zapomnieć, że roślinę tę można wykorzystać do barwienia tkanin, a konkretnie na odcienie niebieskiego lub zielonego. Do barwienia tkanin plavuń był stosowany przede wszystkim w krajach skandynawskich, gdzie występuje najliczniej.