Bluszcz pnący to nie tylko ozdoba kamiennych murków

Charakterystyczną cechą bluszczu jest to, że chętnie pnie się w górę po najróżniejszych murkach, tworząc gęste zielone dywany. Nie jest to jednak tylko popularna roślina pnąca – ma ona bowiem również dobroczynne właściwości, które kryją się w jej liściach.

Bluszcz pnący jest byliną, która nigdy nie opada

Hedera helix / Bluszcz pospolity

Bluszcz pnący (łac. Hedera helix) to roślina wieloletnia z rodziny araliowatych, która – jak sama nazwa wskazuje – jest pnąca i okrywowa. Charakteryzuje się licznymi korzeniami przyssawkowymi, które wyrastają na całej długości łodygi. To właśnie dzięki nim bluszcz z łatwością przyczepia się do niemal każdej powierzchni i może rosnąć nawet w pionie.

Roślina ma naprzemiennie ułożone, skórzaste liście o błyszczącej powierzchni. Ciekawostką jest to, że na jednej roślinie bluszczu mogą rosnąć liście o dwóch różnych kształtach, a konkretnie liście dłoniowo-klapowane oraz liście sercowate o całobrzegich krawędziach. Cechę tę nazywa się heterofilią, czyli różnolistnością. Żółtawe lub zielonkawe kwiaty tworzą półkuliste baldachy, a owocami są drobne jagody, które w okresie dojrzałości mają kolor czarny lub ciemnoniebieski. Korzeń bluszczu jest zazwyczaj dość głęboko osadzony.

Liście mają właściwości lecznicze, ale na jagody trzeba uważać!

Z rośliny zbiera się i suszy liście, które zawierają cały szereg interesujących substancji. Są to przede wszystkim saponiny, flawonoidy, garbniki, glikozydy, alkaloid emetyna, kwas mrówkowy, kawowy, jabłkowy, chlorogenowy i hederikowy, rutyna, cholesteryn, beta-karoten, jod i inne.

Liście bluszczu pomagają utrzymać prawidłową pracę wątroby i korzystnie wpływają również na funkcjonowanie układu moczowego. Można je wypróbować między innymi w przypadku chorób układu oddechowego i kaszlu, ponieważ przyczyniają się do zdrowia dróg oddechowych. Najczęściej przygotowuje się z nich napar, ewentualnie stosuje się je jako wywar, macerat lub ekstrakt. Zewnętrznie dodaje się je do kąpieli lub przygotowuje z nich okłady, zarówno z suszonych, jak i świeżych liści.

Owoce bluszczu, które wyglądają apetycznie, ale w rzeczywistości są bardzo gorzkie, mogą skłaniać zwłaszcza małe dzieci do ich spróbowania. Ta część rośliny jest jednak trująca, może powodować nieprzyjemne mdłości, a nawet wymioty; w przypadku spożycia większej ilości jagód może ponadto dojść do poważniejszych problemów zdrowotnych. Należy również chronić przed nimi zwierzęta domowe, zwłaszcza dla psów owoce te są bardzo niebezpieczne. Z drugiej strony nie są one szkodliwe dla ptaków – nierzadko można je zobaczyć, jak delektują się jagodami, ponieważ dla nich nie są one trujące i stanowią pożywienie.

Okrywa domy uroczą zieloną szatą

W naszym środowisku dość rzadko, ale znacznie częściej, zwłaszcza w krajach zachodnioeuropejskich, można spotkać bluszcz, który całkowicie lub w znacznej części pokrywa fasadę domu. Nadaje to budynkowi nieco tajemniczy i romantyczny charakter, a zwłaszcza na wsi dom porośnięty bluszczem wspaniale komponuje się z otaczającym krajobrazem.

Wiele osób obawia się pnączy pełzających po elewacji ze względu na możliwe uszkodzenie muru. W rzeczywistości nie ma powodu, by odrzucać to rozwiązanie, choć prawdą jest, że bluszcz rzeczywiście nie nadaje się na przykład do budynków z bali i drewnianych. Nie szkodzi jednak budynkom murowanym i kamiennym, a wręcz przeciwnie. Posiada doskonałe właściwości izolacyjne, chroni przed przenikaniem wilgoci i sprytnie maskuje ewentualne nieestetyczne miejsca. Pewnym kompromisem jest zastosowanie konstrukcji, po której bluszcz może się piąć, nie przyczepiając korzeni do tynku. W przeciwieństwie do wielu innych pnączy nie opada, dzięki czemu można cieszyć się jego pięknem przez cały rok.

Bluszcz jest również powszechnie spotykany w parkach, ogrodach ozdobnych, na starych murach cmentarnych, płotach, pergolach, a często pnie się również po pniach drzew. A ponieważ jest to jednocześnie roślina okrywowa, nierzadko tworzy całe gęste zielone dywany. Są one szczególnie odpowiednie na powierzchnie, od których oczekujemy niewielkich nakładów pielęgnacyjnych, ponieważ bluszcz hamuje wzrost chwastów i nie wymaga szczególnej opieki; dobrze radzi sobie nawet w cieniu, należy jedynie uważać, aby nie rozrastał się tam, gdzie nie jest to już pożądane.