Pazur diabła to skarb i ozdoba południowoafrykańskich pustyń

Dźwignia diabła pochodzi z południowych regionów kontynentu afrykańskiego. Ta egzotyczna dla nas roślina już na pierwszy rzut oka przyciąga uwagę swoim uroczym wyglądem. Niewątpliwie równie interesujące jest jednak spojrzenie w jej „duszę” – nic dziwnego, że stanowi ona nieodłączną część tradycyjnej medycyny tamtejszych plemion tubylczych.

Jedna roślina sukulentowa, wiele nazw

Harpagophytum procumbens / Pazur diabła Hakorośl rozesłana

Zioło to może pochwalić się całą gamą prawdziwie „piekielnych” ludowych nazw. Nazywa się je bowiem „pazurem diabła”, „kopytem diabła” czy też „szponem diabła”. W rzeczywistości jej prawdziwa, a jednocześnie nieco egzotyczna nazwa brzmi Harpagofit leżący (łac. Harpagophytum procumbens). W tym artykule będziemy jednak nazywać ją najprawdopodobniej najpowszechniejszą nazwą, czyli „pazur diabła”.

Jest to roślina sukulentna, co oznacza, że potrafi radzić sobie nawet w bardzo nieprzyjaznych warunkach, a przede wszystkim przy niedoborze opadów. Podobnie jak inne sukulenty, również „Pazur diabła” posiada niezwykłą zdolność zatrzymywania wody, a ten „wewnętrzny zbiornik” pozwala mu przetrwać na pustyni. W przypadku poważnej suszy roślina przechodzi ponadto w swego rodzaju „tryb oszczędnościowy”, w którym przetrwa jedynie jej część podziemna, podczas gdy część nadziemna tymczasowo obumiera. Powiedzcie, czyż nie jest to naprawdę genialne rozwiązanie?

Ozdoba pustyni Kalahari

Biorąc pod uwagę, że pazur diabła jest w pełni przystosowany do suchego klimatu, nic dziwnego, że jego ojczyzną są peryferyjne obszary Kalahari. Ta pustynia, położona w południowej części kontynentu afrykańskiego, jest pod względem powierzchni największą pustynią na świecie i rozciąga się głównie na terenie trzech tamtejszych państw: Republiki Południowej Afryki, Botswany i Namibii.

Harpagofit, czyli pazur diabła, należy do rodziny sezamowatych i przyciąga uwagę przede wszystkim swoimi uroczymi kwiatami. Są one rurkowate i najczęściej mają kolor od ciemnoróżowego do fioletowego. Liście rośliny są proste, przeciwległe, z klapami, a łodyga jest stosunkowo długa i pokładająca się, z licznymi pędami pełzającymi. Brązowe owoce, osiągające nawet 15 cm wielkości, budzą na pierwszy rzut oka pewną ostrożność, ponieważ są wyposażone w haczyki, a raczej zakrzywione kolce. I najprawdopodobniej właśnie ze względu na wygląd tych owoców sukulent ten zyskał przydomek „diabelski pazur”.

W fitoterapii wykorzystuje się korzeń

„Pazur diabła” ma urzekające kwiaty i ciekawie ukształtowane owoce. Prawdziwym skarbem jest jednak starannie ukryty pod ziemią korzeń rośliny. Do celów fitoterapii wykorzystuje się korzenie boczne, czyli wtórne, które mają budowę bulwiastą i są stosunkowo długie. Są one od dawna dobrze znane również tamtejszym plemionom tubylczym, zwłaszcza Pigmejom, dla których obok łowiectwa właśnie zbieranie różnych owoców i korzeni od niepamiętnych czasów stanowi główne źródło utrzymania.

Współczesne badania wykazały, że te boczne korzenie rośliny zawierają między innymi flawonoidy, fitosterole, triterpeny, cukry, kwasy fenolowe, a także substancję zwaną harpagosydem. Tradycyjnie przetwarza się je poprzez pokrojenie na plasterki, suszenie w zacienionym miejscu, a po wysuszeniu rozmielenie na drobny proszek. Ten drobny proszek można stosować na wiele sposobów. Można z niego przygotować wywar, który charakteryzuje się żółtawym kolorem i gorzkim smakiem. Ponadto można go dodawać do innych napojów, a nawet potraw. Wspomina się również o stosowaniu zewnętrznym w postaci okładów leczniczych.

Pazur diabła już dawno przestał być poszukiwany wyłącznie przez afrykańskie plemiona tubylcze, ale zyskał sławę na całym świecie. Zainteresowanie nim jest tak duże, że w celu ochrony tego gatunku w środowisku naturalnym zakłada się plantacje, aby zapobiec jego wyginięciu z naturalnego środowiska.

Nazwy ludowe

Pazur diabła lub Pazur szatana, Kopyto diabła, a może też Szpona diabła