Orzech czarny: amerykański piękniak o twardej skorupie

Orzech czarny to wspaniałe, majestatyczne drzewo, uprawiane głównie na kontynencie północnoamerykańskim. W naszych stronach występuje stosunkowo rzadko, mimo że ma naprawdę wiele do zaoferowania. Ma bowiem szereg interesujących zastosowań i znalazł swoje miejsce również w fitoterapii.

Na pierwsze owoce trzeba trochę poczekać

Juglans nigra / Orzech czarny

Orzech czarny, zwany również orzechem amerykańskim (łac. Juglans nigra), to potężne drzewo liściaste z rodziny orzechowatych, które ma rozłożystą koronę i osiąga imponującą wysokość 40 metrów. Charakteryzuje się szaro-brązową korą, która wraz z wiekiem stopniowo ciemnieje i staje się spękana. Drzewo ma opadające, długie liście parzystopierzaste; poszczególne listki mają spiczasty kształt i są pokryte włoskami na spodniej stronie. Kwiaty żeńskie rosną w skupiskach na końcach gałęzi, natomiast kwiaty męskie tworzą brązowe kłosy. System korzeniowy bywa bardzo rozległy i czasami znacznie przewyższa rozmiar samej korony drzewa.

W miesiącach jesiennych na drzewie dojrzewają jadalne orzechy. Są one ukryte w mięsistej, aromatycznej łupinie (uwaga: podobnie jak w przypadku bardziej znanych orzechów włoskich, barwią) i otoczone brązową, głęboko bruzdowaną skorupą, która jest bardzo twarda i wytrzymała. Dostanie się do smacznego jądra nie jest więc wcale łatwe i właśnie ta „niezdobyta” łupina często zniechęca wielu do szerszego wykorzystania tych orzechów w kuchni.

Drzewo zaczyna owocować dopiero po kilku latach (najwcześniej po około 4–5), jednak większych plonów można się spodziewać dopiero po kilku dziesięcioleciach.

Stanowi ozdobę starych ogrodów pałacowych

Pierwotną ojczyzną drzewa jest wschodnia część Stanów Zjednoczonych, gdzie do dziś jest powszechnie uprawiane i rozpowszechnione. Już w XVII wieku zostało jednak sprowadzone również na kontynent europejski, gdzie wkrótce zaczęto je sadzić przede wszystkim w parkach pałacowych. W naszym kraju pierwsze egzemplarze posadzono w pierwszej połowie XVIII wieku.

Ten gatunek orzecha czarnego osiąga zazwyczaj wiek ponad 100 lat, dlatego też na naszym terytorium często można spotkać „egzemplarze archiwalne”, które często posiadają status drzewa pamiątkowego. Również obecnie orzech czarny jest dość powszechnie sadzony, zwłaszcza w parkach miejskich, natomiast w drzewostanach leśnych występuje rzadko, ponieważ nie jest to gatunek rodzimy.

Orzech czarny ma swoje stałe miejsce również w fitoterapii

Nie tylko jądra, ale również liście i niedojrzała łupina, czyli zielona, mięsista skórka, mają swoje miejsce w historii fitoterapii.  

Jeśli skupimy się właśnie na łupinie, podaje się, że zawiera ona między innymi kwas linolowy, kwas palmitynowy i kwas stearynowy, a także węglowodory, białka, witaminy z grupy B, witaminy C, D, E i K, a spośród składników mineralnych przede wszystkim mangan, fosfor, magnez, cynk, a także juglon, tanina i plumbachina. Łupiny, które są zazwyczaj dostępne w postaci kawałków lub mielone, najczęściej przygotowuje się jako wywar. Można go spożywać lub stosować na skórę w postaci okładów.

Znajduje zastosowanie w rzeźbiarstwie oraz do barwienia tkanin

Orzech czarny uprawiany jest nie tylko ze względu na jadalne owoce, ale znalazł również szereg innych interesujących zastosowań. Bardzo cenione jest jego drewno, które ma intensywny ciemnobrązowy kolor i urocze usłojenie. Nie tylko ma atrakcyjny wygląd, ale jest również wysokiej jakości, twarde i łatwe w obróbce. Wykorzystuje się je głównie jako materiał do produkcji instrumentów muzycznych, mebli, elementów w przemyśle rusznikarskim oraz do tworzenia przedmiotów dekoracyjnych.

Chętnie przetwarza się również twarde łupiny orzechów. Po ich poprzecznym rozcięciu uwidacznia się piękna struktura. Najczęściej tworzy się z nich ciekawe, oryginalne zawieszki, kolczyki i inną biżuterię.

Z orzecha czarnego pozyskuje się naturalny barwnik o brązowawym odcieniu, którym można barwić wełnę, tkaniny i skórę (przede wszystkim skórę jeleniową), można go jednak stosować również do bejcowania drewna, a także do farbowania włosów. Obecnie stanowi ono powszechny składnik środków ściernych do polerowania.